مدل قیمت گذاری تبعیض قیمتی درجه دو (Second-Degree Price Discrimination)، در ریاضیات (Mathematics)
انواع مدل های قیمت گذاری (Pricing Models) را در آموزش زیر شرح دادیم :
مدل قیمت گذاری تبعیض قیمتی درجه دو (Second-Degree Price Discrimination) :
تبعیض قیمتی درجه دو (Second-Degree Price Discrimination) یا قیمت گذاری غیرخطی (Nonlinear Pricing) وضعیتی است که در آن قیمت هر واحد محصول به مقدار خرید بستگی دارد، نه به هویت خریدار. به عبارت دیگر، فروشنده یک برنامه قیمتی ارائه می دهد (مثلا تخفیف مقداری، قیمت گذاری پله ای، یا تعرفه دو قسمتی) و مشتریان بر اساس میزان مصرف خود، قیمت متفاوتی می پردازند. در این حالت، مشتریان خودشان را بر اساس تمایل به پرداختشان طبقه بندی می کنند (خودانتخابی).
انواع رایج تبعیض درجه دو:
تخفیف مقداری (Quantity Discount): قیمت هر واحد با افزایش مقدار خرید کاهش می یابد (مثلا ۱۰۰۰ تومان برای ۱ عدد، ۹۰۰ تومان برای ۵ عدد).
قیمت گذاری پله ای (Block Pricing): قیمت برای بلوک های مختلف مصرف متفاوت است (مثلا ۱۰۰ تومان برای ۱۰۰ کیلووات اول، ۱۵۰ تومان برای مابقی).
تعرفه دو قسمتی (Two-Part Tariff): شامل یک حق عضویت ثابت و یک قیمت هر واحد است (مانند باشگاه های ورزشی، پارک های تفریحی).
بسته بندی (Bundling): فروش مجموعه ای از کالاها با قیمتی کمتر از مجموع قیمت های تکی.
نسخه بندی (Versioning): ارائه نسخه های مختلف محصول با کیفیت ها و قیمت های متفاوت.
🔑 خودانتخابی (Self-Selection):
در تبعیض درجه دو، مشتریان با انتخاب میزان مصرف یا نوع محصول، خود را در گروه های مختلف قرار می دهند. مشتریان با تمایل به پرداخت بالا، مقدار بیشتری می خرند (یا نسخه با کیفیت تر را انتخاب می کنند) و مشتریان با تمایل به پرداخت پایین، مقدار کمتری خرید می کنند.
مدل ریاضی (تعرفه دو قسمتی):
فرض کنید دو نوع مشتری با تمایل به پرداخت متفاوت داریم. فروشنده یک تعرفه دو قسمتی
\[ T(q) = A + p q \]تعیین می کند. مشتری نوع 1 (با WTP پایین) ممکن است فقط در صورتی خرید کند که
\[ A \]کوچک باشد. مشتری نوع 2 (با WTP بالا) ممکن است حتی با
\[ A \]بزرگ نیز خرید کند. فروشنده باید
\[ A \]و
\[ p \]را طوری تعیین کند که سود کل حداکثر شود، با در نظر گرفتن اینکه ممکن است فقط نوع 2 خرید کند یا هر دو نوع.
مثال ۱: تخفیف مقداری در فروش مواد غذایی:
📘 مثال:
یک سوپرمارکت، قیمت هر بطری نوشابه را ۲۰۰۰ تومان تعیین کرده است. اما برای خرید ۶ بطری، قیمت کل ۱۰۰۰۰ تومان (حدود ۱۶۶۷ تومان هر بطری) است. این تخفیف مقداری مشتریان را به خرید عمده تشویق می کند.
مثال ۲: تعرفه دو قسمتی در باشگاه ورزشی:
یک باشگاه ورزشی، حق عضویت ماهانه ۵۰۰۰۰ تومان و هزینه هر جلسه ۱۰۰۰۰ تومان دریافت می کند. مشتریانی که زیاد ورزش می کنند، تمایل به پرداخت حق عضویت بالاتر دارند و کسانی که کم ورزش می کنند، ممکن است فقط هزینه هر جلسه را بپردازند.
مثال ۳: قیمت گذاری پله ای برق:
شرکت برق، تعرفه پله ای دارد: برای مصرف تا ۱۰۰ کیلووات، ۱۰۰ تومان هر کیلووات، برای ۱۰۰ تا ۲۰۰ کیلووات، ۱۵۰ تومان، و برای بالای ۲۰۰ کیلووات، ۲۰۰ تومان. این سیاست مصرف کنندگان پرمصرف را تشویق به کاهش مصرف می کند.
مزایای تبعیض درجه دو:
افزایش سود نسبت به قیمت گذاری یکسان
پوشش بخش های مختلف بازار (با خودانتخابی)
کاهش آربیتراژ (چون قیمت به مقدار خرید وابسته است)
قابلیت اجرا در بسیاری از صنایع
معایب و محدودیت ها:
پیچیدگی در طراحی برنامه قیمتی بهینه
احتمال ایجاد نارضایتی در مشتریانی که قیمت بالاتری می پردازند
نیاز به اطلاعات در مورد توزیع تمایل به پرداخت مشتریان
کاربردها:
صنعت برق، گاز، آب (تعرفه پله ای)
باشگاه ها و مراکز تفریحی (حق عضویت + هزینه هر بار)
خرده فروشی (تخفیف مقداری)
خدمات مخابراتی (بسته های مختلف مکالمه و اینترنت)
حمل و نقل (بلیط های چندبار مصرف)
