گز (Gaz - تاریخچه ایران)، در فیزیک (Physics)
انواع واحدها (Unit) را در آموزش زیر شرح دادیم :
گز (Gaz - تاریخچه ایران) :
Gaz (گز) یکی دیگر از واحدهای طول سنتی در ایران و برخی کشورهای همسایه بوده است. این واحد مانند ذرع برای اندازه گیری پارچه، فرش، ابعاد ساختمان و فواصل متوسط کاربرد داشته است. گز در لغت به معنای چوب یا ترکه است که احتمالا برای اندازه گیری استفاده می شده است.
مقدار گز در دوره های تاریخی مختلف متفاوت بوده است. گز شاه عباسی (دوره صفوی) حدود ۱.۱۲ متر، گز معمولی حدود ۱.۰۴ متر، و گز مخصوص پارچه (گز بزازی) کمی متفاوت بوده است.
در دوران قاجار، گز رایج ترین واحد برای اندازه گیری طول در بازار و صنعت بود. یک گز معمولا به ۱۶ گره (هر گره حدود ۶.۵ سانتی متر) تقسیم می شد.
در معماری سنتی ایران، از گز برای تعیین ابعاد خشت، آجر و اندازه های اتاق استفاده می شده است. برای نمونه، ابعاد یک اتاق ۵ در ۴ گز (حدود ۵.۲ در ۴.۲ متر) رایج بوده است.
\[ 1\,\text{Gaz} \approx 1.04\,\text{m} \text{ (گز معمولی)} \qquad 1\,\text{Gaz-e Shah Abbasi} \approx 1.12\,\text{m} \qquad 1\,\text{Gaz} = 16\,\text{Gereh} \]گز با ذرع رابطه نزدیکی داشت و در بسیاری از مناطق به جای یکدیگر استفاده می شدند. تفاوت های جزئی ناشی از استانداردهای محلی بود.
مثال: فرش های دستباف ایرانی اغلب در ابعاد گز بافته می شدند. مثلا یک قالی ۶ گز در ۴ گز (حدود ۶.۲۴ در ۴.۱۶ متر). فروشندگان پارچه نیز پارچه را با گز می فروختند.
در سیستم متریک، گز کنار گذاشته شد و امروزه فقط در متون تاریخی و ادبیات (مثلا "دو گز زمین") دیده می شود. اما در افغانستان و تاجیکستان، گز هنوز در برخی مناطق به طور سنتی استفاده می شود.
واحد سطح "گز مربع" نیز برای مساحت به کار می رفت. همچنین برای حجم، "گز مکعب" (تقریبا معادل ۱.۱۲ متر مکعب) گاهی استفاده می شد.
بررسی گز و ذرع نشان می دهد که ایرانیان باستان و مسلمانان به اندازه گیری دقیق اهمیت می دادند و واحدهای خود را (هرچند محلی) توسعه داده بودند.
