ذرع (Zira - تاریخچه ایران)، در فیزیک (Physics)
انواع واحدها (Unit) را در آموزش زیر شرح دادیم :
ذرع (Zira - تاریخچه ایران) :
Zira یا ذرع یکی از واحدهای طول باستانی و سنتی در ایران و برخی کشورهای اسلامی بوده است. این واحد عمدتا برای اندازه گیری پارچه، ابعاد ساختمان ها و فواصل کوتاه به کار می رفت. ذرع در لغت به معنای "بازو" است و طول آن معادل فاصله آرنج تا نوک انگشت میانی بوده است.
ذرع در دوره ها و مناطق مختلف ایران مقادیر متفاوتی داشته است. به طور کلی، ذرع شرعی یا ذرع معمولی حدود ۱۰۴ سانتی متر (۱.۰۴ متر) بوده است. برخی منابع ذرع را معادل ۴ وجب (هر وجب حدود ۲۴ سانتی متر) دانسته اند.
در دوران قاجار و پهلوی، ذرع همچنان در بازار و صنعت سنتی (مثلا برای پارچه و فرش) استفاده می شد. یک ذرع معمولا به ۱۶ گره تقسیم می شد.
انواع ذرع: ذرع شاه عباسی (حدود ۱.۱۲ متر)، ذرع معمولی (حدود ۱.۰۴ متر)، ذرع مکعب (برای حجم) و ... . در معماری سنتی ایران، از ذرع برای تعیین ابعاد اتاق ها و ایوان ها استفاده می شده است.
\[ 1\,\text{Zira} \approx 1.04\,\text{m} \quad \text{(در برخی منابع)} \qquad 1\,\text{Zira} = 4\,\text{Wajab (وجب)} \approx 96\,\text{cm} \text{ تا } 112\,\text{cm} \]ذرع با واحد گز (Gaz) نیز ارتباط نزدیکی داشته و در برخی مناطق مترادف با گز بوده است. در سیستم متریک، گز و ذرع هر دو به حدود یک متر نزدیک بودند.
مثال: در معماری سنتی یزد، ارتفاع اتاق ها گاهی ۵ تا ۶ ذرع (حدود ۵.۲ تا ۶.۲ متر) بوده است. همچنین برای فروش پارچه های دستباف، از ذرع استفاده می کردند.
ذرع در متون فقهی و شرعی نیز برای تعیین حدود و مسافت ها (مثلا مسافت شرعی برای نماز مسافر) کاربرد داشته است. مسافت شرعی حدود ۴۵ کیلومتر (یا ۴۴ ذرع؟) تعریف می شده است.
با رواج سیستم متریک در ایران (اوایل دوره پهلوی)، ذرع به تدریج کنار گذاشته شد و امروزه فقط به عنوان یک واحد تاریخی شناخته می شود. اما مطالعه آن برای شناخت فرهنگ و تاریخ علم ایران مفید است.
ذرع همچنین در کشورهای عربی (به صورت "ذراع") با مقادیر متفاوت وجود داشته است. ذراع هاشمی در عراق حدود ۰.۶۶ متر بود.
اهمیت ذرع در این است که نشان می دهد چگونه واحدهای اندازه گیری در تمدن های مختلف بر اساس اعضای بدن (مثل ذرع، وجب، گام) شکل گرفته اند و سپس استاندارد شده اند.
