فرسنگ / فرسخ (Parasang - تاریخچه ایران)، در فیزیک (Physics)
انواع واحدها (Unit) را در آموزش زیر شرح دادیم :
فرسنگ / فرسخ (Parasang - تاریخچه ایران) :
Parasang (فرسنگ یا فرسخ) یک واحد طول باستانی ایرانی بوده است که در دوران هخامنشیان و پس از آن در خاورمیانه و اروپا کاربرد داشت. این واحد معادل مسافتی بود که یک کاروان یا ارتش می توانست در یک ساعت طی کند، یا مسافتی که یک فرد پیاده در یک ساعت می پیمود.
مقدار دقیق فرسنگ در دوره ها و مناطق مختلف متفاوت بوده است، اما معمولا بین ۵ تا ۶ کیلومتر تخمین زده می شود. هرودوت، تاریخ نگار یونانی، فرسنگ را معادل ۳۰ استادیا (stadium) ذکر کرده که حدود ۵.۷ کیلومتر می شود.
در ایران باستان، جاده ها و فواصل بین شهرها بر حسب فرسنگ مشخص می شد. سنگ نوشته های هخامنشی مانند کتیبه بیستون، فواصل را بر حسب فرسنگ ذکر کرده اند.
فرسخ (farsakh) در جهان اسلام و ایران پس از اسلام نیز استفاده می شد. در متون جغرافیایی و تاریخی اسلامی، فواصل سفرها و مساحت مناطق بر حسب فرسخ آورده شده است.
\[ 1\,\text{Parasang} \approx 5-6\,\text{km} \quad \text{(بسته به دوره)} \qquad \text{در برخی منابع: } 1\,\text{Parasang} = 3\,\text{miles} \approx 4.8\,\text{km} \]در دوره ساسانیان، فرسنگ به ۶۰۰۰ ذرع (گز) تقسیم می شد. ذرع نیز واحد طول باستانی معادل حدود نیم متر بود.
مثال: به نوشته هرودوت، جاده شاهی (راه سلطنتی) از شوش (ایران) تا سارد (ترکیه) حدود ۲۵۰۰ کیلومتر (۴۵۰ فرسنگ) طول داشت.
در ادبیات فارسی، واژه فرسنگ به معنای مسافت دور به کار رفته است. مثلا "صدها فرسنگ دورتر" یعنی بسیار دور.
فرسنگ بعدها تحت تأثیر سیستم های متریک و امپریال، کاربرد خود را از دست داد و امروزه عمدتا یک واحد تاریخی است. اما به عنوان بخشی از تاریخ علم و فرهنگ ایران زمین، اهمیت دارد.
برخی پژوهشگران معتقدند که فرسنگ از واژه فارسی "پرسنگ" (نوعی سنگ نشانه در جاده ها) گرفته شده است. این سنگ ها در فواصل معین در کنار راه ها نصب می شدند تا مسافت را نشان دهند.
در نقشه کشی و جغرافیای دوران اسلامی، فرسخ واحد رایجی بود و جغرافی دانانی مانند اصطخری و ابن حوقل فواصل را بر حسب فرسخ ثبت کرده اند.
مطالعه واحدهای تاریخی مانند فرسنگ نشان می دهد که بشر از دیرباز به فکر اندازه گیری دقیق فواصل بوده است.
