سیورت (Sievert - Sv) برای دز معادل (Equivalent Dose) ( $ \text{Sv} = \text{J}/\text{kg} $ )، در فیزیک (Physics)
انواع واحدها (Unit) را در آموزش زیر شرح دادیم :
سیورت (Sievert - Sv) برای دز معادل (Equivalent Dose) ( $ \text{Sv} = \text{J}/\text{kg} $ ) :
Sievert یکای دز معادل پرتوهای یونیزان در سیستم SI است و به نام فیزیکدان سوئدی، رولف سیورت (پیشگام در فیزیک پزشکی)، نام گذاری شده است. یک سیورت برابر است با دز معادل زمانی که دز جذبی (بر حسب گری) در یک عامل وزنی (ضریب کیفیت) ضرب شود تا اثر بیولوژیکی پرتو در نظر گرفته شود. واحد اصلی آن نیز
\[ 1\,\text{Sv} = 1\,\text{J}/\text{kg} \]است، اما مفهوم متفاوتی دارد.
دز معادل (H) از رابطه زیر به دست می آید:
\[ H = D \times w_R \]که در آن D دز جذبی بر حسب گری و
\[ w_R \]عامل وزنی تابش (radiation weighting factor) است. این عامل برای انواع مختلف پرتو متفاوت است.
برای پرتوهای گاما و بتا،
\[ w_R = 1 \]است، بنابراین ۱ گری معادل ۱ سیورت است. برای پرتوهای آلفا،
\[ w_R = 20 \]است، یعنی یک گری تابش آلفا، ۲۰ برابر یک گری تابش گاما آسیب بیولوژیکی دارد.
واحد قدیمی دز معادل، رم (rem) بود:
\[ 1\,\text{Sv} = 100\,\text{rem} \]. یعنی هر سیورت معادل ۱۰۰ رم است.
\[ H = D \cdot w_R \quad \text{(دز معادل)} \qquad \text{Sv} = \frac{\text{J}}{\text{kg}} \cdot w_R \]دز مؤثر (effective dose) نیز با در نظر گرفتن حساسیت بافت های مختلف (عامل وزنی بافت) محاسبه می شود و بر حسب سیورت است.
مثال: اگر شخصی ۰.۰۱ گری (۱ راد) پرتو آلفا دریافت کند، دز معادل برابر با H = 0.01 × 20 = 0.2 Sv = 200 mSv خواهد بود. اما اگر همین مقدار پرتو گاما دریافت کند، دز معادل ۰.۰۱ Sv = 10 mSv است.
محدودیت های دز برای کارکنان پرتوی: دز مؤثر سالانه نباید از ۲۰ میلی سیورت (mSv) تجاوز کند. برای عموم مردم، این محدودیت ۱ mSv در سال است.
یک عکس رادیوگرافی قفسه سینه حدود ۰.۰۲ mSv دز مؤثر دارد. سی تی اسکن سر حدود ۲ mSv. پرواز با هواپیما در ارتفاع بالا (به دلیل پرتوهای کیهانی) حدود ۰.۰۰۵ mSv در ساعت دز اضافی دریافت می کند.
علائم حاد پرتویی معمولا با دزهای بالای ۱ Sv ظاهر می شود. دزهای بالای ۶ Sv به احتمال زیاد کشنده هستند (بدون مراقبت پزشکی).
سیورت واحد بسیار مهمی در حفاظت در برابر تشعشع (رادیولوژی حفاظتی) است و به قانون گذاران و متخصصان اجازه می دهد خطرات پرتوهای مختلف را مقایسه کنند.
نام سیورت یادآور نقش حیاتی فیزیک پزشکی در تشخیص و درمان است.
