گری (Gray - Gy) برای دز جذبی (Absorbed Dose) ( $ \text{Gy} = \text{J}/\text{kg} $ )، در فیزیک (Physics)
انواع واحدها (Unit) را در آموزش زیر شرح دادیم :
گری (Gray - Gy) برای دز جذبی (Absorbed Dose) ( $ \text{Gy} = \text{J}/\text{kg} $ ) :
Gray یکای دز جذبی پرتوهای یونیزان در سیستم SI است و به نام فیزیکدان بریتانیایی، لوئیز هارولد گری، نام گذاری شده است. یک گری برابر است با جذب یک ژول انرژی پرتو به ازای هر کیلوگرم ماده:
\[ 1\,\text{Gy} = 1\,\text{J}/\text{kg} \].
دز جذبی مقدار انرژی پرتوهای یونیزان (مانند اشعه ایکس، گاما، بتا) است که در واحد جرم ماده جذب می شود. این کمیت در رادیوبیولوژی و حفاظت در برابر تشعشع اهمیت زیادی دارد.
واحد قدیمی دز جذبی، راد (rad) است:
\[ 1\,\text{Gy} = 100\,\text{rad} \]. یعنی هر گری معادل ۱۰۰ راد است.
دز جذبی با انرژی پرتو و نوع بافت رابطه دارد. دز یکسان بر حسب گری برای بافت های مختلف، اثر بیولوژیکی متفاوتی دارد.
\[ D = \frac{dE}{dm} \quad \text{(دز جذبی)} \qquad \text{Gy} = \frac{\text{J}}{\text{kg}} \]در پرتودرمانی (رادیوتراپی) برای درمان سرطان، دزهای دقیقی از پرتو به تومور داده می شود. دز کل در یک دوره درمان ممکن است ۲۰ تا ۸۰ گری باشد که در جلسات متعدد تقسیم می شود.
مثال: اگر یک تومور ۰.۵ کیلوگرمی، ۱۰۰ ژول انرژی پرتو جذب کند، دز جذبی آن برابر با D = 100/0.5 = 200 گری است. (این مقدار بسیار بالاست و نمونه درمانی نیست).
دزهای کشنده برای انسان: دز کل بدن در حدود ۵ گری می تواند کشنده باشد (سندرم حاد پرتویی). دزهای کمتر از ۱ گری ممکن است اثرات طولانی مدت داشته باشند.
در صنعت، از پرتوهای یونیزان برای استریل کردن تجهیزات پزشکی و مواد غذایی استفاده می شود. دزهای مورد نیاز برای استریلیزاسیون معمولا بین ۱۰ تا ۳۰ کیلوگری (kGy) است.
دزیمترها دستگاه هایی هستند که دز جذبی را اندازه گیری می کنند. کارکنان نیروگاه های هسته ای و رادیولوژیست ها از دزیمترهای شخصی استفاده می کنند.
گری یک واحد فیزیکی صرف است و تأثیر بیولوژیکی را در نظر نمی گیرد. برای این منظور از واحد سیورت استفاده می شود که دز معادل را با در نظر گرفتن نوع تابش و حساسیت بافت بیان می کند.
اهمیت گری در این است که پایه ای برای محاسبه دز معادل و ارزیابی خطرات پرتوگیری است.
