لامپ فرابنفش (UV Lamp / Ultraviolet Lamp)، در فیزیک (Physics)
انواع لامپ ها (Lamp) را در آموزش زیر شرح دادیم :
لامپ فرابنفش (UV Lamp / Ultraviolet Lamp) :
لامپ فرابنفش (UV Lamp) به هر لامپی گفته می شود که بخش عمده تابش آن در ناحیه فرابنفش (۱۰-۴۰۰ نانومتر) باشد. این لامپ ها انواع مختلفی دارند: کم فشار جیوه، فشار متوسط جیوه، زنون، و LEDهای UV.
انواع بر اساس طول موج:
- UV-A (۳۱۵-۴۰۰ نانومتر): نور سیاه (Black Light)، برنزه کردن، حشرات کش.
- UV-B (۲۸۰-۳۱۵ نانومتر): نوردرمانی (پسوریازیس)، تحقیقات.
- UV-C (۲۰۰-۲۸۰ نانومتر): میکروب کشی، استریلیزاسیون.
- VUV (۱۰-۲۰۰ نانومتر): خلأ فرابنفش، کاربردهای خاص.
لامپ های UV-A معمولا با فیلتر شیشه ای بنفش (Wood's glass) ساخته می شوند تا نور مرئی را حذف کنند. این لامپ ها در تشخیص اسکناس، مواد معدنی و تزئینات استفاده می شوند.
لامپ های UV-C عمدتا از نوع کم فشار جیوه با حباب کوارتز هستند. توان از ۴ وات تا ۴۰۰ وات. در دستگاه های تصفیه آب و هوا.
بازده تبدیل به UV در لامپ های کم فشار جیوه حدود ۳۰-۴۰٪ است. در لامپ های فشار متوسط، بازده کمتر (۱۰-۲۰٪) اما توان بالاتر (کیلووات).
کاربردها: پزشکی (فتوتراپی)، صنعتی (کیورینگ UV، چاپ)، آزمایشگاهی (کروماتوگرافی)، نظامی (تشخیص مواد).
نکته ایمنی: تمام لامپ های UV خطرناک هستند. محافظت از پوست و چشم الزامی است. قرار گرفتن در معرض UV-C حتی کوتاه مدت باعث سوختگی قرنیه می شود.
امروزه LEDهای UV-A و UV-C با توان های پایین و متوسط در حال توسعه هستند و به تدریج جایگزین لامپ های جیوه ای می شوند.
در ایران، لامپ های UV برای گندزدایی آب و هوا در بیمارستان ها و صنایع غذایی استفاده می شوند.
