UV-B، در فیزیک (Physics)
انواع امواج (Wave)، در فیزیک (Physics) را در آموزش زیر شرح دادیم :
UV-B :
UV-B (طول موج 280 تا 315 نانومتر) پرانرژی تر از UV-A است و بخش قابل توجهی از آن (حدود 95%) توسط لایه ازن در استراتوسفر جذب می شود. با این حال، مقدار کمی از آن به سطح زمین می رسد که تأثیرات بیولوژیکی عمیقی دارد. UV-B عامل اصلی آفتاب سوختگی (Sunburn) است که با قرمزی، درد و التهاب پوست همراه است. این پرتوها مستقیما به DNA سلول های پوست آسیب می زنند و باعث ایجاد پیوندهای غیرعادی بین نوکلئوتیدهای تیمین (دایمر تیمین) می شوند. این آسیب اگر ترمیم نشود، می تواند منجر به جهش های ژنتیکی و در نهایت سرطان پوست (به ویژه ملانوما) شود.
نقش مثبت UV-B: با وجود خطرات، UV-B برای تولید ویتامین D در پوست ضروری است. کلسترول موجود در پوست تحت تأثیر UV-B به ویتامین D3 تبدیل می شود. ویتامین D برای جذب کلسیم، سلامت استخوان ها، عملکرد سیستم ایمنی و بسیاری از فرآیندهای حیاتی دیگر ضروری است. کمبود ویتامین D می تواند منجر به راشیتیسم در کودکان و استئومالاسی (نرمی استخوان) در بزرگسالان شود. قرار گرفتن کوتاه مدت در معرض نور خورشید (حدود 10-20 دقیقه در روز) برای تولید ویتامین D کافی است.
شاخص UV: شاخص فرابنفش (UV Index) یک معیار بین المللی برای نشان دادن شدت تابش UV (عمدتا UV-B) در سطح زمین است. این شاخص از 0 تا 11+ متغیر است. هرچه شاخص بالاتر باشد، خطر آسیب پوست و چشم بیشتر است. سازمان های بهداشتی توصیه می کنند در ساعات اوج تابش (10 صبح تا 4 بعدازظهر) و در شاخص های بالا، از قرار گرفتن طولانی در معرض نور خورشید خودداری کرده و از وسایل محافظتی (ضدآفتاب، کلاه، عینک آفتابی) استفاده شود.
تغییرات فصلی و جغرافیایی: شدت UV-B به عوامل مختلفی بستگی دارد: ارتفاع خورشید (زمان روز و فصل)، عرض جغرافیایی، ارتفاع از سطح دریا، و ضخامت لایه ازن. در مناطق نزدیک به استوا و در ارتفاعات بالا، شدت UV-B بیشتر است. همچنین در فصل تابستان به دلیل زاویه تابش خورشید، شدت UV-B افزایش می یابد. تخریب لایه ازن توسط مواد شیمیایی (مانند CFCها) در گذشته باعث افزایش UV-B در سطح زمین شده بود که با اجرای پروتکل مونترال، روند تخریب متوقف و لایه ازن در حال ترمیم است.
کاربردها: - پزشکی: فوتوتراپی با UV-B (به ویژه باریک باند NB-UVB) برای درمان بیماری های پوستی مانند پسوریازیس، ویتیلیگو، و اگزما استفاده می شود. این روش مؤثرتر و کم خطرتر از PUVA (با UV-A) است. - کشاورزی: UV-B بر رشد گیاهان تأثیر می گذارد و می تواند تولید ترکیبات محافظ (مانند فلاونوئیدها) را تحریک کند. - استریلیزاسیون: اگرچه UV-C مؤثرتر است، اما UV-B نیز خاصیت میکروب کشی دارد.
محافظت: ضدآفتاب ها با SPF (عامل محافظت در برابر آفتاب) میزان محافظت در برابر UV-B را نشان می دهند. SPF 30 به معنای این است که پوست می تواند 30 برابر بیشتر از حالت بدون ضدآفتاب در برابر آفتاب مقاومت کند بدون اینکه دچار آفتاب سوختگی شود. ضدآفتاب باید 20 دقیقه قبل از قرار گرفتن در معرض آفتاب استفاده شود و هر 2 ساعت یک بار تجدید گردد. لباس های محافظ، کلاه لبه دار و عینک آفتابی استاندارد (با فیلتر UV400) نیز ضروری هستند.
