موج متوسط (Medium Wave - MF)، در فیزیک (Physics)
انواع امواج (Wave)، در فیزیک (Physics) را در آموزش زیر شرح دادیم :
موج متوسط (Medium Wave - MF) :
موج متوسط (Medium Wave) به امواج رادیویی با فرکانس متوسط (MF: 300 کیلوهرتز تا 3 مگاهرتز) گفته می شود که طول موج آنها بین 100 تا 1000 متر است. این باند فرکانسی محدوده اصلی پخش رادیو AM (مدولاسیون دامنه) در سراسر جهان است. امواج متوسط هم به صورت امواج زمینی و هم به صورت امواج آسمانی منتشر می شوند. این ویژگی باعث می شود که رفتار انتشار آنها در طول روز و شب متفاوت باشد، پدیده ای که برای شنوندگان رادیو AM آشناست.
انتشار در روز و شب: - در طول روز: لایه D یون سپهر (که در ارتفاع حدود 60-90 کیلومتری قرار دارد) امواج متوسط را به شدت جذب می کند. بنابراین، امواج آسمانی در روز وجود ندارند و فقط امواج زمینی منتشر می شوند. برد امواج زمینی به توان فرستنده و هدایت الکتریکی زمین بستگی دارد، اما معمولا به چند صد کیلومتر محدود است (معمولا 100-300 کیلومتر). - در طول شب: لایه D ناپدید می شود و لایه E و F یون سپهر (که در ارتفاعات بالاتر قرار دارند) امواج متوسط را به زمین بازمی تابانند. بنابراین، در شب هم امواج زمینی و هم امواج آسمانی وجود دارند. امواج آسمانی می توانند مسافت های بسیار دور (هزاران کیلومتر) را طی کنند و به همین دلیل است که می توان ایستگاه های رادیویی دوردست را در شب دریافت کرد.
پدیده محوشدگی (Fading): در شب، به دلیل تداخل بین امواج زمینی و آسمانی (یا بین چندین موج آسمانی با مسیرهای مختلف)، شدت سیگنال دریافتی می تواند به طور تصادفی و دوره ای تغییر کند. این پدیده محوشدگی (Fading) نامیده می شود و باعث نوسان در بلندی صدای رادیو می گردد. این یکی از معایب رادیو AM در مقایسه با FM است.
پخش رادیو AM: باند موج متوسط (معمولا 530 تا 1700 کیلوهرتز در آمریکا و 522 تا 1620 کیلوهرتز در اروپا و آسیا) به کانال های 9 یا 10 کیلوهرتزی تقسیم شده است. هر ایستگاه رادیویی AM یک کانال اختصاصی دارد. مدولاسیون دامنه (AM) با تغییر دامنه موج حامل متناسب با سیگنال صوتی کار می کند. مزیت اصلی AM پهنای باند کم (حدود 10 کیلوهرتز) و برد نسبتا زیاد است. معایب آن عبارتند از حساسیت به نویز (صاعقه، موتورهای الکتریکی)، کیفیت صدای پایین تر نسبت به FM، و محوشدگی شبانه.
کاربردهای دیگر موج متوسط: - ناوبری هوایی: برخی از سیستم های ناوبری رادیویی مانند NDB (Non-Directional Beacon) در باند موج متوسط (200-500 کیلوهرتز) کار می کنند. این فرستنده ها سیگنال های ساده ای می فرستند و هواپیماها با استفاده از گیرنده جهت یاب رادیویی (ADF) خود را به سمت آنها هدایت می کنند. - ارتباطات دریایی: در گذشته از باند موج متوسط برای ارتباطات کشتی ها با ساحل استفاده می شد. - پخش زمان و فرکانس استاندارد: برخی ایستگاه ها مانند WWV در آمریکا (2.5، 5، 10، 15، 20 مگاهرتز) در باندهای بالاتر موج متوسط و موج کوتاه سیگنال های زمان پخش می کنند.
وضعیت کنونی و آینده: با وجود گسترش رادیو FM، رادیوهای دیجیتال، و پخش اینترنتی، رادیو AM هنوز هم در بسیاری از کشورها محبوبیت دارد، به ویژه برای برنامه های گفتگو، اخبار، و ورزش. دلیل آن برد وسیع و هزینه پایین راه اندازی ایستگاه است. در برخی کشورها، انتقال به رادیو دیجیتال (DRM) برای بهبود کیفیت AM در باند موج متوسط در حال انجام است. همچنین در شرایط اضطراری و بلایای طبیعی که زیرساخت های دیگر ممکن است از کار بیفتند، رادیو AM به دلیل پوشش وسیع و سادگی گیرنده ها، هنوز یک رسانه حیاتی است.
