سونامی (Tsunami)، در فیزیک (Physics)
انواع امواج (Wave)، در فیزیک (Physics) را در آموزش زیر شرح دادیم :
سونامی (Tsunami) :
سونامی یک سری امواج اقیانوسی بسیار بلند و قدرتمند است که در اثر جابجایی عمده و ناگهانی حجم عظیمی از آب ایجاد می شود. برخلاف تصور رایج، سونامی در اثر باد ایجاد نمی شود، بلکه منابعی مانند زمین لرزه های شدید زیر دریا (با بزرگی بیش از ۷)، رانش های عظیم زمینی در زیر آب، فوران آتشفشان های زیردریایی، یا برخورد شهاب سنگ ها به اقیانوس عامل آن هستند. واژه سونامی ژاپنی است و به معنای "موج بندر" است، زیرا در بنادر گاهی ارتفاع آن به طور چشمگیری افزایش می یابد.
مکانیسم تولید سونامی توسط زمین لرزه: وقتی دو صفحه تکتونیکی در زیر اقیانوس به یکدیگر می سایند، ممکن است یکی از آنها به زیر دیگری رانده شود. با آزاد شدن ناگهانی انرژی، کف اقیانوس به طور عمودی جابجا می شود. این جابجایی باعث جابجایی کل ستون آب از سطح تا کف می شود و یک موج عظیم با طول موج بسیار بلند (صدها کیلومتر) ایجاد می کند. برخلاف موج باد که فقط سطح آب را درگیر می کند، سونامی تمام ستون آب را به حرکت درمی آورد.
در آب های عمیق اقیانوس، سونامی طول موج بسیار بلند و ارتفاع نسبتا کمی دارد (حدود یک متر) و کشتی ها ممکن است حتی متوجه عبور آن نشوند. اما سرعت آن فوق العاده زیاد است و با رابطه
\[ v = \sqrt{g h} \](که
\[ h \]عمق آب است) تعیین می شود. در اقیانوس آرام با عمق متوسط ۴۰۰۰ متر، سرعت سونامی حدود ۷۰۰ کیلومتر بر ساعت است، یعنی به سرعت یک هواپیمای جت! این سرعت بالا به سونامی اجازه می دهد تا اقیانوس ها را در عرض چند ساعت طی کند.
وقتی سونامی به آب های کم عمق نزدیک ساحل می رسد، پدیده ای به نام کم آب شدگی (Shoaling) رخ می دهد. سرعت موج کاهش می یابد، طول موج کوتاه تر می شود، و ارتفاع آن به شدت افزایش می یابد (تا ده ها متر). همچنین جبهه موج تندتر می شود. در نهایت، سونامی به صورت دیواری عظیم از آب (یا گاهی به صورت یک جریان سریع و بالا رونده) به ساحل برخورد می کند. گاهی اوقات ابتدا آب دریا به طور غیرعادی از ساحل عقب می نشیند (کشند پایین رو) که یک علامت هشدار مهم است.
سونامی می تواند چندین موج داشته باشد که معمولا اولین موج بزرگ ترین نیست. امواج بعدی ممکن است بلندتر باشند و با فواصل ۱۰ دقیقه تا ۲ ساعت به ساحل برسند. قدرت تخریب سونامی نه تنها به دلیل ارتفاع موج، بلکه به دلیل حجم عظیم آبی است که با خود حمل می کند و قدرت جریان آن. سونامی می تواند تا چندین کیلومتر به داخل خشکی نفوذ کند، ساختمان ها را ویران کند، کشتی ها را به خشکی بیندازد و باعث تلفات جانی و خسارات مالی هنگفت شود.
سیستم های هشدار سونامی در اقیانوس آرام، هند و اطلس نصب شده اند. این سیستم ها از لرزه نگارها برای تشخیص زمین لرزه های بزرگ و از سنسورهای فشار کف دریا (DART) برای تشخیص عبور سونامی در اقیانوس عمیق استفاده می کنند. پس از تأیید وجود سونامی، هشدار برای مناطق ساحلی صادر می شود. آموزش عمومی و برنامه های تخلیه ساحل نقش حیاتی در کاهش تلفات انسانی دارند. سونامی ۲۰۰۴ اقیانوس هند و سونامی ۲۰۱۱ ژاپن (فوکوشیما) نمونه های غم انگیزی از قدرت مخرب این پدیده هستند.
